Op 19 februari 2026 verzamelde een delegatie makers, producenten en geïnteresseerden zich op Jeugdfilmfestival Antwerpen om terug te blikken op zeven jaar korte jeugddocumentaire onder de noemer van Ket & Doc. In het eerste deel van de avond vertelden drie Ket & Doc-regisseurs en één producent over de trajecten van hun films – en hoe die tot lang na de première blijven doorleven.

Panelleden Sarah Lederman (regisseur van Licht), Martijn D’Haene (producent van Hannah & De Krokodil), Lauranne Van den Heede (regisseur van Radio Felix) en Jip Heijenga (regisseur van Leonie, Skeet en de biggen) hadden het onder andere over de klik tussen maker en onderwerp en de vorm die ze kozen voor hun documentaires.

Elke maker van jeugddocumentaires heeft iets te vertellen. Een eigen verhaal, dat van een bijzonder kind, of een combinatie van de twee.

Sarah Lederman vertelt hoe haar aanpak van Licht veranderde tijdens de opnames. Het begon als het verhaal van Julie, die haar ouders verloor en geadopteerd werd door een bevriend echtpaar. Maar tijdens de opnames kreeg Sarahs vader de diagnose van ALS. Plots kreeg de documentaire een dubbele laag, want Sarah raakte nóg meer geïnspireerd door de veerkracht van Julie.

Sarah: "Ik stak er een extra verhaallijn in, zodat kinderen konden zien dat ik als volwassene ook iets leerde van Julie. Daarom kom ik zelf voor in de intro en aan het einde, en hoor je mij ook vragen stellen."

Lauranne Van den Heede, die in de eerste lichting Ket & Doc de documentaire Radio Felix maakte, voelde dan weer een drang om iets te vertellen over een kind met autisme:

"Ik heb altijd gevoeld dat kinderen met autisme meer empathie verdienden. Naar aanleiding van mijn Ket & Doc bracht productiehuis Associate Directors me in contact met de Liga Autisme, die me dan via thuisbegeleiders aan Felix voorstelde. Tijdens mijn eerste bezoek was er dadelijk een enorme klik met hem en zijn ouders, die mij meteen vertrouwden."

Nadat ze een tv-reportage had gemaakt over boerenfamilies, wist Jip Heijenga dat ze graag meer wilde doen met Leonie, een meisje dat ze tijdens die opdracht ontmoette. Op zes jaar had zij al de grote droom om net als haar moeder varkensboer te worden:

"Toen ik Leonie’s moeder voor het eerst zei dat ik graag een film wilde maken over haar dochter, bleek dat het familiebedrijf failliet zou gaan vanwege het stikstofakkoord. Plots was het niet meer alleen het verhaal van een meisje met een duidelijke droom, maar ging het ook over de klimaatcrisis – en over Leonie’s toekomst die op instorten stond. Een hele uitdaging om zo’n grote thema’s voor kinderen te vertellen."

Ket & Doc-films duren vijftien minuten, maar bestaan in alle vormen en kleuren. Dat komt omdat elk verhaal om een specifieke vorm vraagt. Zo werd Hannah & De Krokodil van Lore Mechelaere een stop-motion animatiefilm, waarin een gemene krokodil de eetstoornis van hoofdpersonage Hannah verbeeldt.

Producent Martijn D’Haene vertelt: ‘De eetstoornis van Hannah, en eetstoornissen in het algemeen, is een gevoelig onderwerp. Daarom had Lore het idee om dit als een animatiefilm uit te werken. In eerste instantie maar deels, maar uiteindelijk helemaal. We wilden echt iets maken dat gebruikt kon worden en dat impact kon hebben op jonge mensen. We zochten vroeg in het productieproces partners om ons te ondersteunen. Zowel om een correcte film te maken, maar ook zodat het later als educatief hulpmiddel kon dienen, ook bij therapieën bijvoorbeeld. Die partners vonden we onder andere in het medische team van UZ Leuven, in Ketnet en in een mutualiteit.’

‘Ondertussen proberen we ook een Franstalige versie gemaakt te krijgen – zodat de film overal in België kan gebruikt worden. En dan is er nog een tweede luik: via Uitgeverij Pelckmans zijn we in contact gekomen met een schrijfster die het verhaal heeft uitgewerkt tot een boek voor tieners, aangevuld met fictieve elementen. De documentaire is gericht op jonge kinderen, en met dit boek bereiken we ook die oudere doelgroep. CLB’s gebruiken dat boek nu al.’

Ook Sarah koos voor een bijzondere vorm voor Licht: ‘We draaiden de film op pellicule, met drie verschillende cameramensen. Gelukkig moesten we voor het Ket & Doc-traject vooraf een scenario schrijven. Dat hielp enorm als handleiding tijdens het filmen.’ Bij documentaire ligt er doorgaans een minder grote focus op het scenario, maar het VAF-traject verplicht makers er al in een vroeg stadium een te schrijven. De ervaring van Sarah bewijst hoe waardevol dat is.

Voor Lauranne was het snel duidelijk dat het fictieve radioprogramma van Felix centraal zou staan in haar documentaire: ‘Felix maakte thuis een radioprogramma om zijn gedachten te verwerken. Hij sprak daarin volop over zijn imaginaire wereld. Hij verzon politieke partijen en becommentarieerde sportwedstrijden. Ik heb echt ingezet op vertrouwen, ben bij hem thuis blijven slapen en ben veel aanwezig geweest thuis en op school, ook zonder camera. De relatie met hem, zijn ouders en zijn klasgenoten was het allerbelangrijkste.’

De doorbraak voor Jip kwam er toen ze met Leonie’s ouders sprak over het stikstofakkoord. ‘Terwijl wij het hadden over cijfers en ministers, was Leonie in slaap gevallen op de bank. Dat was zo’n tekenend beeld van hoe je als kind geen controle hebt over bepaalde dingen die je niet begrijpt en die toch je leven bepalen. Uiteindelijk werd dat het universele thema van de film, en heb ik beslist om puur bij Leonie’s perspectief op de situatie te blijven.’

Alle aanwezige makers zijn onder de indruk van het traject dat hun film ook na de première heeft afgelegd. Voor Sarah kreeg Licht een emotionele internationale première in Leipzig, na het overlijden van haar vader. Een nominatie voor de Ensors achteraf was de kers op de taart.

Door de coronacrisis liep de internationale première van Radio Felix iets minder vlot, maar in 2024 speelde de film opnieuw op een filmavond van Filmpact, JEF en de Liga Autisme. Felix zelf, die won intussen een Ensor voor zijn rol in de serie Putain, én is de heersende Slimste Mens ter Wereld.

Jip mocht dan weer naar Texas met Leonie, Skeet en de biggen, voor het festival SXSW. Daar kende de film een groot succes, en hij toerde langs festivals over de hele VS. Filmpact ontwikkelt ondertussen ook een spel op basis van de film voor het onderwijs, onder andere om kinderen bewust te maken van waar hun eten vandaan komt, maar ook over hun eigen toekomstdromen. En ondertussen mocht Lore in Berlijn de ECFA-award van de European Children’s Association in ontvangst nemen voor beste korte jeugddocumentaire voor Hannah en de krokodil.

Het zijn maar een paar voorbeelden van de manieren waarop Ket & Doc-films blijven doorleven. Ze betekenen niet alleen een opstap voor jonge makers, maar hebben ook een blijvende impact op jonge kijkers – zeker omdat ze ook lang beschikbaar zijn op VRT MAX, een platform met een enorm breed bereik.

De aanwezige makers leggen de vinger op wát een jeugddocumentaire juist is. Ze identificeerden een paar elementen:

• Het is als maker van een jeugddocumentaire belangrijk dicht bij het perspectief van kinderen te blijven, in elke stap van het proces.
• Je moet veel research doen om te begrijpen hoe een kind naar de wereld kijkt.
• Maar het is even belangrijk om niet te veel uit te leggen en je doelgroep niet te onderschatten want ‘die kan wel tegen een stootje’.

Bij al die punten helpt het Ket & Doc-traject, dankzij scenariosteun, focusgroepen en workshops. Zelf ook een idee voor een jeugddocumentaire? Doe een aanvraag op de website van het VAF.