Vertonersdag van JEF: Toegankelijkheid bij film en filmeducatie

Annelies Janssens is OKAN-leerkracht bij Hivset en wijst haar leerlingen graag de weg naar film. Binnen haar school vertaalt dit zich bijvoorbeeld in een jaarlijkse filmuitstap naar de schoolvertoningen tijdens het filmfestival van MOOOV.

Waarom kiest zij om naar de cinema te gaan met OKAN?

• Naar de film gaan is een feest. Een film bekijken op het grote scherm, samen met je vrienden, in de cinemazaal biedt een totaal andere ervaring dan een projectie op de muur in de klas. Die positieve ervaring wil Annelies meegeven aan de leerlingen.
• Een filmuitstap is een sociale activiteit. Het haalt leerlingen uit het klaslokaal en leert hen over omgangsvormen. Hoe gedraag ik me in een filmzaal? Welke ongeschreven regels gelden tijdens een voorstelling?
• Het biedt enorm veel taalleerkansen: om de woordenschat uit te breiden, om te leren hoe je je mening kan verworden, om na te praten over de thema’s, …
• Film is leerrijk. Het biedt leerlingen kansen om bij te leren over visuele cultuur. Hoe wordt iets getoond en waarom op deze manier? Leerlingen komen niet alleen in contact met elementen die ze herkennen uit hun eigen leefwereld, maar ook met nieuwe zaken. Film kan zo een geweldig aanknopingspunt zijn om zaken bespreekbaar te maken.

Welke films kies je best voor OKAN?

Een geschikte film kiezen is niet altijd eenvoudig. Let daarom op deze aandachtspunten als je een toegankelijke filmvertoning wilt geven:

• Taalniveau: Kies voor films zonder te lange en complexe dialogen, en waarbij het verhaal visueel duidelijk is. Ideaal voor de OKAN-doelgroep is als de film Nederlands gesproken is (bij voorkeur Vlaams) en voorzien van Nederlandse ondertiteling.
• Inhoud: Hou rekening met mogelijke trauma-achtergronden van de leerlingen. Daarom adviseert Annelies om geen films te tonen met al te zware thema’s (bijvoorbeeld met beelden rond oorlog en vluchten). Ga eerder voor hoopvolle en humoristische films met een focus op vriendschap, talenten, doorzettingsvermorgen… Thema’s die universeel herkenbaar zijn, bijvoorbeeld sport en muziek, doen het altijd goed.
• Voor- en nabespreking: De leerkracht kan in voorbereiding van de schoolvertoning in de klas een presentatie geven om de film te duiden en de trailer te laten zien. Na afloop van de film kunnen concrete, eenvoudige gespreksvragen al snel tot een interessant gesprek leiden.
• Herkenning: Je kan ook films kiezen waarin de leerlingen vertrouwde elementen uit hun eigen leefwereld herkennen, op vlak van taal, cultuur of setting. Die herkenbaarheid zorgt voor een veilig gevoel.

Dorien Vandenbruaene en Sofie Wielandts zijn deskundigen vrije tijd bij de stad Antwerpen. Via het programma Kind aan Zet begeleiden en ondersteunen zij verschillende organisaties om hun vrijetijdsaanbod toegankelijker te maken.

Kind aan Zet vertrekt vanuit het uitgangspunt dat elk kind recht heeft op vrije tijd. Daarom ligt de focus op inclusie, betaalbare kansen en het creëren van vertrouwde plekken. Met projecten zoals De samentuin en de Antwerpse Cultuurweken in musea, bieden ze toegankelijke activiteiten die dicht aansluiten bij de leefwereld van kinderen.

Tijdens hun rondetafelgesprek bespraken ze inzichten en aandachtspunten voor toegankelijke vrijetijdsactiviteiten voor kinderen vanuit hun ervaringen:

• Vertrouwde plekken in de vrije tijd: Bereik kinderen op plekken waar ze zich thuis voelen. Geef ze een vertrouwde omgeving waarin ze zich veilig en ontspannen kunnen bewegen. Door samen te werken met scholen, jeugdorganisaties en bibliotheken bouw je aan een plek die vertrouwd aanvoelt voor kinderen.
• Laagdrempelige activiteiten: Laagdrempelige activiteiten zorgen ervoor dat elk kind kan deelnemen. Kies bewust voor budgetvriendelijke opties en verlaag de drempels zodat meerdere ouders zich aangesproken voelen.
• Duidelijkheid: Communiceer helder over de prijs van de activiteit, toon waar toiletten zijn, herhaal de afspraken, gebruik vaste begeleiders en kom samen op regelmatige basis. Duidelijke communicatie voor, tijdens en na de activiteit zorgt voor structuur en zekerheid.

Als procesbegeleider taaloefenkansen bij Atlas, integratie en inburgering Antwerpen weet Lieselot Van Dijck als de beste waarom en hoe je promotieteksten op maat van een anderstalig publiek schrijft.

Ouders bepalen mee welke films en voorstellingen hun kinderen kijken. Daarom moet een promotekst aantrekkelijk én begrijpelijk zijn voor een zo groot mogelijk publiek. Het is dus een kwestie van taal op maat.

Lieselot Van Dijck gaf aan haar ronde tafel een paar tips mee van Klare Taal:

• Met de taaliconen bij een vrijetijdsaanbod geef je aan welk niveau Nederlands nodig is om aan je activiteit deel te nemen.
• Gebruik heldere taal. Complexe zinnen met te veel adjectieven en poëtisch taalgebruik belemmeren de leesbaarheid van een tekst.
• Hanteer een duidelijk lettertype en zet sleutelinformatie in het vetgedrukt of bovenaan de tekst in een kadertje.
• Kies geschikt beeldmateriaal dat de beleving toont. Vaak kijken mensen enkel hiernaar om te beslissen of de voorstelling iets voor hen is.
• Laat voldoende witruimte in de promotietekst, zodat het niet te overweldigend is en het overzicht behouden blijft.

Laura De Bruyn werkt voor JEF en haar missie is om het XL-Medialab tijdens Jeugdfilmfestival Antwerpen zo toegankelijk mogelijk te maken.

Ze vertelt aan haar ronde tafel hoe ze (enkele van) de 9 B's gebruikt om dit te realiseren:

• Betaalbaarheid. Kansentarieven voor activiteiten moeten eenvoudig toepasbaar zijn, ook online. Bovendien kunnen gratis instapactiviteiten drempels verlagen richting betalende activiteiten. Zo is bijvoorbeeld de Game Arena op het Jeugdfilmfestival Antwerpen een toeleider voor het XL-Medialab.
• Begrijpbaarheid. Maak je aanbod zo helder en toegankelijk mogelijk. JEF kiest op het festival bijvoorbeeld voor visuele ondersteuning met een onboardingvideo bij het binnenkomen van het medialab en duidelijke infofiches bij installaties. Voorzie zowel activiteiten met als zonder taal, zodat iedereen kan aansluiten. Een goede mix van verschillende activiteiten en moeilijkheidsniveaus, zorgt ervoor dat elk kind op een passend niveau kan instappen.
• Bereikbaarheid. en Betreedbaarheid. Communiceer via de website over de toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers. Voorzie consistente signalisatie.
• Bruikbaarheid & Bekendheid. Organiseer zichtbare activiteiten in het straatbeeld (bijvoorbeeld opdrachten op weg naar de locatie) en betrek kinderen. JEF creëert initiatieven voor en door kinderen zoals de kinderjury en jonge programmatoren van Jeugdfilmfestival Antwerpen. Stel je aanbod per telefoon én mail voor aan socioculturele groepen zoals OCMW, CAW of Kras.
• Betrouwbaarheid. JEF werkt voor het festival met een diverse ploeg van jobstudenten en organiseert voor hen een opleidingsdag op vlak van klantvriendelijkheid, aanbod en tal van tips en tricks om om te gaan met kinderen. Tijdens het festival draagt het team herkenbare festivaltruien.
• Begripvol. Zowel intern als extern wordt er bij JEF ingezet op veiligheid en respect, met begrip voor de leefwereld van anderen. JEF werkt met een aanspreekpunt voor integriteit en ook op de website worden de huisregels duidelijk gemaakt.

De kernboodschap van Laura is eenvoudig: begin gewoon. Toegankelijkheid hoeft niet van bij de start perfect te zijn. Door te starten en feedback te verzamelen, kan een organisatie geleidelijk groeien en haar aanpak steeds verder verfijnen.